Weetikveel podcast - hoogbegaafdheid

Hoogbegaafdheid – meer dan een hoog IQ

Ik had hem ooit al eens beluisterd, de Weetikveel-podcast op Radio 1, waar Kathleen Venderickx (Excentra VZW) sprak over hoogbegaafdheid. Omdat er zoveel herkenbare thema’s aangesneden worden die in scholen vaak onderbelicht blijven, en we hiervan direct de gevolgen ondervinden bij onze eigen kinderen, besloot ik vanmorgen om hem in de auto onderweg naar school nog eens opnieuw te beluisteren.

Ik schreef al eens eerder een blog over hoogbegaafdheid: De schaduwkant va hoogbegaafdheid. (Dat blogbericht kan je hier nog eens nalezen als je wil.) Maar omdat het in de podcast ook weer aan bod komt dat er weinig of niets over meegegeven wordt in de lerarenopleiding, en ik merk tijdens mijn derde en laatste jaar in de opleiding dat dat klopt, vond ik het toch zeker de moeite om het onderwerp nog een keer opnieuw aan te snijden. Het is zoals ik eerder meegaf een onderwerp dat me nauw aan het hart ligt. Ik ga proberen hier en daar wat persoonlijke ervaringen mee te geven, en ondertussen proberen om niet in herhaling te vallen wat dat andere blogbericht betreft.

Wat betekent hoogbegaafdheid?

Het gemiddelde IQ van mensen ligt rond de honderd. Wanneer het IQ lager is dan 70, spreken we van zwakbegaafdheid. Wanneer het IQ hoger ligt dat 130 noemen we dat hoogbegaafdheid, en vanaf een cijfer hoger dan 145 spreken we van extreme hoogbegaafdheid.

Toch gaat het niet enkel om cijfers. Hoogbegaafde kinderen denken erg creatief en stellen al op heel jonge leeftijd diepgaande vragen. 

• Als mama uit oma komt, en ik kom uit mama; waar komt de eerste mens dan vandaan?
• Als de dino's zijn uitgestorven, wanneer gaan de mensen dan uitsterven?

Oké, ik weet wat je nu denkt, en dat klopt; alle kinderen stellen veel en moeilijke vragen. Maar hoogbegaafde kinderen beginnen deze vragen, en daarmee ook de duizenden bekende waaromvragen, alvast te stellen op de jonge leeftijd van amper drie jaar. Zo had ik hier ooit een tweeënhalfjarige rondlopen die heel nodig moest weten hoe stoelen gemaakt werden, en zetels, en kasten, ... Jaja je raadt het: van alles wat ze tegenkwam moest ze weten hoe het gemaakt werd. Als je op deze vragen geen bevredigend antwoord kon geven, lag ze daarvan wakker. 

Dat is ook nog zo typisch: een hoofd dat nooit zwijgt, dat nooit stopt en nooit stilstaat. Dat geldt niet enkel voor kinderen, dat is iets dat blijft en nooit weggaat, samen met het enorme rechtvaardigheidsgevoel en een scherp oog voor inconsequenties.

Je ziet het, het IQ is niet alles. Toch is dat helaas het enige dat te meten valt, al valt er ook veel af te leiden uit ander gedrag en ervaringen van cognitief sterke kinderen en volwassenen.

De uitdagingen

Het is belangrijk dat cognitief sterke kinderen al op jonge leeftijd voldoende uitgedaagd worden. Dat is erg moeilijk, omdat ouders het probleem vaak niet meteen herkennen bij hun kind. Ouders hebben vaak ook geen andere referentiepunten: als je kind erg vroeg en heel goed praat, vind je dat als ouder normaal. Wanneer je dan andere kinderen van dezelfde leeftijd tegenkomt die dat niet doen, ga je er sneller vanuit dat een ander kind wat achter loopt, in plaats van je meteen vragen te gaan stellen bij het ratelgedrag van je eigen kind. Ja, ook weer uit ervaring. Die tweeënhalfjarigen van mij, die praatten allebei als een ekster. Ik herinner me de juf van de instapklas die bij Kato zei: 'Nooit meegemaakt, zoals die babbelt en vertelt. En je verstaat haar dan ook nog gewoon.' Ze werkte al vijftien jaar in hetzelfde klasje, en vond het een uitschieter. Twee jaar later zei ze over Mart nog eens hetzelfde. Ik een trotse moeder natuurlijk, maar ik wist toen nog niet voor welke hete vuren we nog zouden komen te staan. Wist je trouwens dat het eerste woordje van Mart 'boterham' was op 16 maanden? Het volgende woordje was 'kabouter'.

Hoogbegaafde kinderen voelen zich al snel anders dan andere kinderen. Dat is niet zo gek, en ook dat dat begint al op jonge leeftijd. Stel je voor dat je in de klas zit, en de juf schrijft enkele sommen op het bord. Je ziet meteen vijf verschillende manieren om die op te lossen, maar daarvan mag je er geen enkele toepassen. Je moet het doen zoals de juf zegt; ook al lijkt dat voor jou de meest onlogische manier. Terwijl jij ondertussen weet wat er moet gebeuren en je aan de slag wil gaan, begint de juf voor de klas aan een uitleg van een kwartier. Terwijl een aantal kinderen na dat kwartier nog steeds niet weten hoe ze nu juist moeten starten, ben je zelf al klaar voor een volgende, moeilijkere reeks.

Dat is de harde realiteit voor hoogbegaafde kinderen. Dit voorbeeld ging over rekenen, maar geldt voor alle vakken en alle denkopdrachten. Zo las ik een voorbeeld van een IQ-test voor kinderen. Er was een meerkeuzevraag, en zoals dat met meerkeuzevragen vaker het geval is, moest het kind het juiste antwoord aanduiden. De vraag was : Waaruit valt de regen? Het kind kon kiezen tussen

• de lucht
• de wolk
• de zon

Dit is een typische vraag waar een hoogbegaafd kind op vastloopt, want geen van alle antwoorden is juist. Regen valt niet uit een wolk, de wolk ís de regen. 

Een ander voorbeeld dat ik hoorde van iemand die ik ken was uit een W.O.-toets: Welke kleur hebben de blaadjes in de herfst? Er was maar een klein lijntje waarop plaats was om één kleur te schrijven, oningevulde vraag dus. 

Dan geef ik een laatste voorbeeld van mijn nichtje van zeven. Zij zit in het derde leerjaar, en kreeg een toets van meetkunde. De opdracht luidde: Meet het lijnstuk nauwkeurig. Er was inderdaad een lijnstuk te zien, en daaronder een antwoordzin: Het lijnstuk meet ___ cm. 

Fleur kwam volledig verbouwereerd thuis na de toets, en vertelde dat ze niet alle vragen had kunnen invullen. Ze had namelijk het lijnstuk 'nauwkeurig' gemeten, en dat bleek 2,8 cm lang te zijn. Dat kon ze naar eigen zeggen niet opschrijven, want kommagetallen hebben ze nog niet geleerd en ze mogen die niet schrijven van de juf. Ze had dan zelf ook wel bedacht dat 3 cm misschien het antwoord zou zijn dat de juf bedoelde, maar er stond wel degelijk 'meet nauwkeurig'. Dus ja, kind geblokkeerd, vraag niet ingevuld. De juf vraagt zich af of Fleur hoogbegaafd is of net extra instructie nodig heeft... 

Waarom deze voorbeelden? Je begrijpt dat, wanneer je kleuter- en lagere schoolcarrière vol met deze ervaringen zit, je je echt wel een alien gaat voelen, en gaat denken dat er iets mis is met jezelf.

Deze kinderen voelen zich dus de vreemde eend in de bijt, en doen vaak alles om toch zoals de rest te zijn. Ze kampen ook vaak met faalangst, hebben erg krachtige ideeën, maar zijn bang om fouten te maken. 

De cijfers zijn hallucinant! 86% van de hoogbegaafde leerlingen verveelt zich, en 84% van hen is schoolmoe.

Wat scholen (nog) missen

Er zijn drie manieren waarop scholen kunnen omgaan met deze leerlingen. 

1. differentiatie naar boven toe
• minder instructie
• moeilijkere opdrachten
• meer uitdaging
2. kangoeroewerking
• 2 tot 4 uur per week worden kinderen uit de klas gehaald voor een aparte werking. Hier krijgen ze in eerste instantie dezelfde opdrachten als hun klasgenoten, maar met minder instructie. Zijn ze daarmee klaar en is er tijd over, krijgen deze leerlingen nog andere vakken of mogen ze zelf projecten uitwerken. Dit om hen uit te dagen om uit hun comfortzone te treden en de moeite te doen om eens een paar minuten na te denken voordat ze het antwoord weten.
3. versnellen
• Het overslaan van een klas om uitdaging te creëren.

Vaak wordt vanuit scholen enkel voor de gemakkelijke oplossing van versnellen gekozen. Voor sommige kinderen kan dit prima werken, maar helaas is dat niet voor iedereen het geval. In de podcast wordt het vergeleken met een aantal patiënten met een verschillende hartaandoening, die allemaal dezelfde behandeling krijgen. Voor sommigen van hen zal het hen redden, voor anderen is het de doodsteek. 

Helaas geeft 95% van de leerkrachten, ook jonge leerkrachten, aan in de opleiding weinig tot niets over het onderwerp meegekregen te hebben, zoals ook wij.

Het belang van uitdaging

De extra uitdaging voor deze leerlingen is net erg belangrijk. Ze moeten af en toe de kans krijgen om te falen, zodat ze met dit gevoel leren omgaan. Wanneer deze kinderen goed begeleid worden, krijgen ze de kans om te schitteren. Scholen die hierop inzetten kunnen fantastisch dingen bereiken met deze leerlingen.

Wanneer ze goed begeleid worden, zowel op schools thuis en in de directe omgeving, zijn dit vaak heerlijke kinderen om diepgaande gesprekken mee te voeren, zoals ik dat hier in mijn eigen huis met mijn eigen kinderen merk. 

Later in het leven

Ook op de werkvloer lopen hoogbegaafden tegen muren: ze denken sneller en zien meerdere oplossingen, maar botsen vaak op bedrijfsculturen die niet mee zijn.

Stel je nog eens voor: Je zit op een vergadering met je teamgenoten. Er wordt een probleem gesteld waarvoor jij binnen de vijf minuten een oplossing hebt bedacht. Je hebt niet door dat je sneller denkt dan de rest, dus je gaat ervanuit dat je teamgenoten op ongeveer hetzelfde moment met oplossingen aankomen. Helaas hebben je collega's enkele uren vergaderen nodig om hiertoe te komen, en dat kan je niet begrijpen. Dat leidt zoals je je ongetwijfeld kan inbeelden tot problemen. Ik heb het zelf meermaals meegemaakt. 

Ik werkte in de kinderopvang, en er was een probleem dat zo snel mogelijk opgelost moest worden. Ik zag zelfs het probleem niet, en deed een voorstel om dat in het vervolg anders te doen. Uiteindelijk hebben we 4 uur vergadert, om toch met mijn voorstel verder te gaan. Dat moest dan ook nog eerst via de raad van bestuur passeren voor het goedgekeurd kon worden. Daar gaat dan een maand over, tot de terugkoppeling komt. De oplossing was de manier die ik in eerste instantie voorstelde.

Oké, en dan zeggen ze dat het ook typisch is voor hoogbegaafde mensen dat ze vaak problemen hebben met gezag, of dat ze een laag zelfbeeld hebben. Vind je dat vreemd?

Eén op zeven hoogbegaafde werknemers weigeren een promotie omdat ze denken dat ze het niet kunnen. De waarheid is dat ze het moeilijk vinden om uit hun comfortzone te treden. Helaas voor hen is het net buiten die comfortzone waar de basis ligt tot hun geluk, daar waar ze hun talenten wel kunnen inzetten.

Slotgedachte

Hoogbegaafdheid is geen luxeprobleem, maar een realiteit die vraagt om begrip en aangepaste begeleiding. Als scholen en bedrijven erin slagen om deze talenten te erkennen en uit te dagen, kunnen hoogbegaafden niet alleen zelf groeien, maar ook een enorme meerwaarde betekenen voor de samenleving, zodat we niet meer moeten spreken van een probleem, maar kunnen spreken van een talent.

(Hoogbegaafdheid | Kolibrie TalentCoaching, z.d.)

Bronnen

Hoogbegaafdheid | Kolibrie TalentCoaching. (z.d.). Kolibrie TalentCoaching. https://kolibrie-talentcoaching.nl/hoogbegaafdheid/

Hoogbegaafdheid. (2020, 29 juni). Spotify. https://open.spotify.com/episode/2IBgKvWjWMZi5iqkY48Z2J?si=d80bba0e578d473c