Vluchteling

 Waauw... Geen lollig gedoe deze keer. Gewoon een blog over een boek. Een boek van de leeslijst. Een boek dat me geraakt heeft. Een boek dat ik alweer in één ruk uitgelezen heb. Deze keer niet omdat het leest als een trein of omdat het een dun boekje is, maar alleen omdat het me zó aangreep dat ik het niet los kon laten, niet weg kon leggen voor het uit was.

Ik denk dat ik voor deze ene keer mijn geen-spoilersprincipe aan de kant ga zetten, en een volledig verslag ga geven van het verhaal. Gewoon omdat niet iedereen het boek zal lezen, maar wel het verhaal (of in dit geval: de verhalen) zou moeten kennen.

Vluchteling - Alan Gratz

Het boek vertelt de verhalen van drie jongeren in drie  verschillende tijdperken, in drie landen die ver uit elkaar liggen. Op het eerste zicht hebben hun verhalen weinig met elkaar te maken, maar des te meer met elkaar gemeen. Alle drie de jongeren moeten vluchten uit hun thuisland. Het boek beschrijft hun drie verhalen, die allemaal gebaseerd zijn op waargebeurde feiten. Hou je vast, het is niet mals.

'Sommige boeken zijn meeslepend en andere zijn belangrijk. Vluchteling is het allebei.'

#1 New York Times bestseller-auteur Ruta Sepetys

Josef

Het verhaal van de joodse Josef begint in Berlijn, Duitsland in 1938. Op Kristallnacht dringen Nazi's zijn huis binnen, vernielen alles en mishandelen hem, zijn moeder en zijn zusje Ruth. Hun vader wordt opgepakt en afgevoerd naar een concentratiekamp. Na een tijdje komt hij vrij op voorwaarde dat hij binnen de veertien dagen Duitsland verlaat. Dat is het begin van hun vlucht. De familie betaalt grof geld voor een visum voor Cuba en de overtocht op de ms. St. Louis, samen met een heleboel andere joodse families. Zoals het waargebeurde en bekende verhaal van de ms. St. Louis doet vermoeden komen ze aan in Cuba, maar mogen daar niet aan wal. De vader, die paranoia is sinds zijn verblijf in het concentratiekamp, ziet overal complotten van de nazi's, wat hem uiteindelijk drijft tot een zelfmoordpoging door van het schip te springen. Hij wordt gered door een vriendelijke agent van de havenpolitie van Cuba en in het land gehospitaliseerd. Hij is nog steeds in het ziekenhuis en blijft dus achter wanneer het schip weer vertrekt. Uiteindelijk komt het verscheurde gezin in Frankrijk terecht, waar ze even rust vinden. Josef en Ruth gaan weer naar school, maar niet voor lang. Twee weken later valt Hitler Polen binnen en start WO II. Josef en zijn moeder worden opgepakt en afgevoerd naar een concentratiekamp waar ze sterven. Ruth wordt door een Frans gezin geadopteerd en groeit op. 

                                           

Isabel

Isabel leren we kennen in haar huis, niet ver van Havana, Cuba in 1994. Er heerst een voedseltekort, en wanneer haar vader ternauwernood ontsnapt aan de politie tijdens een betoging tegen het bewind van Fidèl Castro, besluit het gezin om naar Miami te vluchten in de zelfgemaakte boot van de buren. Wanneer ze vertrekken worden ze beschoten door de Cubaanse politie, waardoor er al meteen een gat in de boot zit. Tijdens hun reis krijgen ze de ene tegenslag na de andere te verwerken. Zo valt hun boot stukje bij beetje uit elkaar, wordt buurjongen Ivan aangevallen en verscheurd door haaien, en wordt de hoogzwangere moeder van Isabel erg ziek. Uiteindelijk, wanneer ze met het laatste restje en de laatste krachten van de boot de kust van Miami in het ook krijgen, worden ze benaderd door de kustwacht die hen wil oppakken en terug naar Cuba wil sturen. Terwijl de moeder van Isabel ondertussen weeën heeft gekregen en de boot verder uit elkaar valt, springt Isabels grootvader overboord en speelt voor drenkeling. De kustwacht houdt zich bezig met de man uit het water te halen, en op die manier bereikt de boot op het nippertje de kust. Isabel start met haar gezin en kersverse broertje een nieuw leven in Amerika.

                                          

Mahmoud

Mahmoud zit op school in Aleppo, Syrië in 2015. Wanneer hij op een avond na school samen met zijn broertje Waleed huiswerk zit te maken, wordt door een bom zijn halve appartement weggeblazen. Hij komt samen met zijn broer, zijn moeder en babyzusje Hana net op tijd weg voordat het hele appartement instort. Ze nemen al hun spaargeld mee en slaan op de vlucht. Onderweg sluit hun vader bij hen aan die nog aan het werk was tijdens de ontploffing, en ze vertrekken met de auto, weg uit Aleppo. Onderweg ondervinden ze de nodige moeilijkheden. Ze raken in een schietpartij verzeild waardoor ze de auto en al hun bezittingen moeten achterlaten. Ze zetten hun reis verder via bussen en taxi's die hen aan woekerprijzen telkens net iets verder brengen. Na enkele overnachtingen in vluchtelingenkampen, dure hotels en een vervallen winkelcentrum, kopen ze voor ieder van hen een dure plaats in een 'boot' die hen naar het Griekse eiland Lesbos zal brengen. De boot blijkt een rubberbootje voor twaalf personen te zijn, dat ze samen delen met minstens dertig andere mensen. Op zee slaat het bootje te pletter tegen een rots waardoor ze allemaal in het water terecht komen. Ten einde raad geeft Mahmoud zijn babyzusje mee aan een passerend bootje, in een poging haar leven te redden. Ze komen uiteindelijk na een lange en dure route in Oostenrijk terecht bij een vriendelijk gastgezin, waar ze rust vinden. Hana vinden ze niet meer terug.

                                            

Verstrengelde verhaallijnen

Op het eerste zicht staan de verhalen compleet los van elkaar. Maar dan, onverwacht, blijken ze toch allemaal iets met elkaar te maken te hebben. De agent van de Cubaanse havenpolitie die de passagiers van de ms St. Louis tegenhield om in Cuba aan land te gaan, blijkt de grootvader van Isabel te zijn. Tijdens zijn eigen vlucht denkt hij met spijt terug aan zijn daden in die tijd. De lieve oude dame uit het gastgezin waarin Mahmoud en zijn familie terechtkomen, blijkt Ruth te zijn, het zusje van Josef die tijdens WO II vluchtte uit nazi-Duitsland en de enige van het gezin die de oorlog overleefde. In het nawoord van de auteur staat dat de personages in zijn boek fictief zijn, maar gebaseerd zijn op mensen die echt bestaan hebben. Over de verstrengelde verhaallijnen zegt hij niet echt iets, dus ik denk dat dat wel fictieve situaties zijn. Hij kan natuurlijk wel de bedoeling gehad hebben om weer te geven dat mensen fouten maken, en blijven maken. En dat sommigen van hun fouten leren, en anderen niet. Maar ieder mens heeft zijn eigen verhaal en zijn eigen achtergrond wat hem maakt tot wie hij is.

Meerwaarde voor de klas

Ik denk niet dat het erg moeilijk is om de meerwaarde voor de klaspraktijk hier naar voor te brengen. Het vluchtelingenprobleem is alomtegenwoordig, en veel mensen vinden er wel iets van. De media doet haar uiterste best om ons allemaal lam te slagen en bang te maken met verhalen over 'de profiteurs' die hier onze luxe in gevaar komen brengen. Wanneer er verkiezingen zijn wordt er steeds rechtser gestemd. 

Ik vind het sowieso een meerwaarde om leerlingen ook eens een kijkje te geven aan de keerzijde van de medaille. De gezinnen die in het boek beschreven worden zijn niet allemaal wat we hier stereotiep vaak over 'allochtone' mensen denken. Ze worden hier vaak behandeld als domme, kansarme mensen die uit onderontwikkelde gebieden komen en die we nog wat beschaving moeten bijbrengen, maar geen van de drie beschreven gezinnen uit het boek voldoen aan die verwachting. De families van Josef en Mahmoud zijn welgestelde gezinnen, met intelligente ouders die vooraanstaande beroepen uitvoeren. Bij Isabel is het anders omdat er een voedseltekort in Cuba heerste. 

Leerlingen mogen gerust lezen over kinderen met een eigen leven, en dromen en gevoelens net als ze zelf hebben. Kinderen zoals zij, wiens dromen en toekomst in één dag overhoop gegooid worden en de sprong in het diepe moeten wagen, om dan ergens terecht te komen waar ze niet echt welkom zijn, en - maar enkel als ze het geluk hebben om na die helse tocht die al hun spaargeld gekost heeft niet teruggestuurd te worden - in de samenleving vanaf de grond terug omhoog moeten kruipen om enig respect te verdienen. 

En tot slot, aan de mensen die vinden dat iedereen die hier aankomt maar meteen vlekkeloos Nederlands moet spreken en zich moeten gedragen zoals het hoort in onze cultuur; ik daag jullie uit om morgen naar Syrië te gaan en daar vlotjes deel te nemen aan het openbare leven. Succes daarmee. Of wat dacht je van kinderen, die hier één jaar in Okan terechtkomen en daarna maar moeten inschuiven in gewone klassen. Ik denk dat veel van deze kinderen en jongeren onderpresteren omwille van de taal. Dit kan veel problemen opleveren in hun verdere leven, nog afgezien van de trauma's die ze meedragen.

Kortom, niet alles hoeft zo kort door de bocht bekeken te worden. Zet de bril van een ander eens op en bekijk het leven eens van zijn kant. Je zou wel eens perplex kunnen staan.