ChatGPT in de klas: meer dan een shortcut

De leerlingen van Sociale en Technische Wetenschappen (STW) en Techniek-Wetenschappen (TW) zitten midden in de literatuurstudie van hun geïntegreerde proef wanneer Chat GPT overal in het nieuws verschijnt. Ze lezen misschien niet standaard De Standaard, maar zodra er een post verschijnt op nws.nws.nws, is hun aandacht gewekt. Wat volgt? Een lesplan dat overhoop wordt gegooid en een leerkracht die besluit om samen met haar leerlingen te onderzoeken hoe AI een rol kan spelen bij het schrijven van een eindwerk - niet als vervanging, maar als hulpmiddel.

Stap 1: Schrijfkwaliteit leren herkennen

Voor er ook maar één zin door ChatGPT werd geschreven, startte de klas met echte schrijfvaardigheid. Leerlingen lazen voorbeelden van eerdere GIP-teksten, evalueerden ze en ontdekten: ze weten perfect wat een goede tekst is. Hun feedback sloot bijna naadloos aan bij de rubric die ze zelf nog nooit expliciet hadden gezien.

Daarna gaven ze zelf feedback in groep, inclusief pittige discussies over quoteringen. Het resultaat? Ze kenden de criteria, niet als regels, maar als eigendom. Het was hun norm.

Stap 2: Modeling en ondersteuning

Door middel van een instructiefilmpje kregen de leerlingen inzicht in een schrijfproces: Hoe denkt een expert? Hoe voeg je een voetnoot in? Hoe bouw je helder op?
Dit zorgde ervoor dat de leerlingen zelfstandig een eerste stuk konden schrijven, Waarna zowel taal- als inhoudelijke feedback volgde. een Padlet verzamelde veelgemaakte fouten, waardoor klassieke feedback de individuele versterkte.

En toen kwam ChatGPT

Pas na deze stevige basis kwam de chatbot in beeld - niet als shortcut, maar als object van onderzoek. Leerlingen lazen eerst een krantenartikel over wat ChatGPT is en hoe het werkt. Daarna analyseerden ze een door ChatGPT geschreven betoog over toxic masculinity - een thema waarover ze eerder zelf hadden gedebatteerd.

Wat zagen ze?

Sterk:

• duidelijke structuur
• heldere argumentatie
• voldoet aan de vraag

Zwak:

• repetitieve zinsconstructies
• vreemde formuleringen ('in samenvatting')
• eerder oppervlakkig taalgebruik

Het oordeel was kritisch, en terecht. Ze herkenden wat werkt. En wat niet.

AI als schrijfkameraad - met beperkingen

Daarna mochten de leerlingen ChatGPT zelf inschakelen om een stukje GIP-tekst te laten schrijven. Al snel merkten ze dat hoe je vraagt, bepaalt wat je krijgt.

Een leerling die informatie vroeg over pestwetgeving kreeg Nederlandse wetgeving. Met een preciezere vraag kwamen Belgische bronnen tevoorschijn.

Interessant was de reacties op de bronvermeldingen:

• keurig in APA-stijl
• maar vaak niet traceerbaar
• vaak zelfs niet bestaand

Vooral voor de TW-leerlingen, die over elektromagnetische golven schreven, was dat een probleem: bronnen bleken niet verifieerbaar. Plausibel, maar vals.

Daarnaast klonk het taalgebruik van ChatGPT vaak neutraal en academisch - een groot pluspunt voor leerlingen die de je-vorm maar moeilijk loslaten - maar de herhaling was frappant. AI schrijft veilig, voorspelbaar, en soms slaapverwekkend.

De meerwaarde: structuur en toon

De experimenten brachten twee grote voordelen aan het licht:

Structuur - ChatGPT biedt een raamwerk waar leerlingen op verder kunnen bouwen.

Wetenschappelijke toon - De chatbot schakelt automatisch naar een objectieve schrijfstijl, waarin er geen 'ik', 'je' of 'wij' meer voorkomt.

Dat geeft leerlingen een opstap. En een model. maar géén afgewerkt product.

De ultieme opdracht: herschrijven

Als afluiter kregen de leerlingen de opdracht om het stuk ChatGPT-tekst te verwerken in hun eigen eindwerk zó dat niemand nog ziet wie het geschreven heeft. Dat vraagt:

• kritisch lezen
• herschikken
• corrigeren
• integreren

Een oefening die misschien wel waardevoller is dan zelf te beginnen schrijven.

Conclusie: AI werkt pas als de leerling werkt

Wat leert dit experiment ons als toekomstige leraren?

• ChatGPT is geen vervanging voor schrijfonderwijs.
• De tool ondersteunt - structuur, toon, voorbeeld - maar vereist stevige voorkennis.
• Leerlingen moeten kritisch kunnen denken, bronnen kunnen checken en taal kunnen herwerken.
• Pas dan biedt AI kansen. Niet om minder te doen, maar om beter te leren.

De sleutel? 

Niet de chatbot.

Maar de kennis, kritiek en creativiteit van de leerling.

ChatGPT is een hulpmiddel. Geen auteur.

En precies daarom hoort het thuis - niet aan het einde, maar in het leerproces.

AI gebruiken zonder jezelf te verliezen

Hadden jullie gemerkt dat dit hele blogbericht door ChatGPT geschreven is? Ik heb er bewust niets aan veranderd, zodat het verschil met mijn andere blogs duidelijk zichtbaar is.

Ik moet eerlijk zijn. Ik heb het lang principieel tegengehouden, maar door de opstapeling van deadlines en de voorkeur van de opleiding voor kwantiteit in plaats van kwaliteit, ben ik gezwicht voor de voordelen van tools als ChatGPT, Copilot en Perplexity. De boodschap van de prachtige samenvatting van dit artikel door ChatGPT blijft echter frappant: gebruik de tools, maar misbruik ze niet. Zet ze in waarvoor ze dienen. Met copy-paste val je waarschijnlijk snel door de mand, en je leert er niets van. (Oké, deze blog is dus een voorbeeld van hoe het eigenlijk niet moet, maar het is maar voor één keer en om een statement te maken, oké.)

Dat is wat we onze leerlingen ook duidelijk moeten maken. Zij groeien op in tijden waarin al deze dingen voorhanden zijn. In plaats van ons daar als leerkrachten tegen te verzetten, is het veel waardvoller om de leerlingen daar op een constructieve manier mee aan de slag te laten gaan, zoals de leerkracht in dit artikel deed.  

Ik vond het in elk geval erg inspirerend. Wat vinden jullie ervan?

Je kan het artikel zelf even nalezen via deze link: 
https://tijdschriftfons.be/wp-content/uploads/2023/06/fons_8_2_rykaert.pdf

Bronnen

Aan de slag. (2021). In ZELF CRITERIA OPSTELLEN EN FEEDBACK FORMULEREN [Article]. https://tijdschriftfons.be/wp-content/uploads/2023/06/fons_8_2_rykaert.pdf